Engelli bireylerin çalışma hayatına katılımı, hem sosyal hem ekonomik açıdan önemli bir gündem maddesidir. İŞKUR bünyesinde yürütülen engelli istihdamı destekleri, bu alanda hem çalışabilir durumdaki engelli bireylere hem de engelli çalıştıran işverenlere çeşitli olanaklar sunmaktadır. Kimlerin bu desteklerden faydalanabileceği ise net kriterlere bağlıdır. Temel ölçüt, yetkili sağlık kuruluşundan alınan engelli sağlık kurulu raporu ile belgelenen en az yüzde kırk oranında tüm vücut fonksiyon kaybıdır. Bu rehberde uygunluk şartları, işveren hakları, İŞKUR kayıt süreci, hibe başvurusu ve engelli istihdamının işverenlere sağladığı yönler ele alınmaktadır. İşin Olsun olarak, iş hayatında bilinçli kararlar almak isteyen çalışanlara ve işverenlere rehberlik eden içerikler hazırlanmaktadır.
Engelli İstihdamı Desteği Nedir?
Engelli istihdamı desteği, çalışabilir durumdaki engelli bireylerin iş gücüne katılımını kolaylaştırmak ve engelli çalıştıran işverenleri teşvik etmek amacıyla İŞKUR tarafından yürütülen bir programlar bütünüdür. Bu destekten faydalanabilmenin temel şartı, yetkili sağlık kuruluşundan alınan engelli sağlık kurulu raporu ile en az yüzde kırk oranında tüm vücut fonksiyon kaybının belgelenmesidir. Söz konusu destekler; İŞKUR’a engelli statüsünde kayıt yaptırma, kendi işini kurmak isteyenlere yönelik hibe programları ve özel gruplara yönelik destekli istihdam projeleri gibi farklı başlıklar altında sunulmaktadır. Otizm, Down sendromu, zihinsel veya ruhsal engellilik ve serebral palsi gibi grupların iş hayatına katılımı için ise İŞKUR’a kayıtlı tüzel kişiler tarafından hazırlanan destekli istihdam projeleri devreye girmektedir. Böylece hem bireysel hem kurumsal düzeyde kapsamlı bir destek çerçevesi oluşturulmaktadır.
Engelli Çalıştıran İşverenlerin Hakları Nelerdir?
Engelli çalıştıran işverenler, hem yasal yükümlülüklerini yerine getirmiş hem de çeşitli teşviklerden yararlanma hakkına sahip olmuş olurlar. 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında elli veya daha fazla işçi çalıştıran özel sektör işverenleri yüzde üç oranında engelli işçi çalıştırmakla yükümlüdür. Bu yükümlülüğü yerine getiren işverenlere, engelli çalışanların sigorta primi işveren hissesinin belirli bir kısmı Hazine tarafından karşılanmaktadır. Ayrıca kontenjan fazlası engelli çalıştıran ya da yükümlülük dışında engelli istihdam eden işverenler için de aynı prim desteği geçerli olabilmektedir. İşverenler; çalışma ortamının erişilebilir hale getirilmesi, uygun iş düzenlemelerinin yapılması ve engelli bireyin niteliklerine uygun görevlendirmelerde bulunmakla yükümlüdür. Bunun karşılığında hem prim avantajı hem de nitelikli iş gücüne erişim gibi somut kazanımlar elde edilmektedir. Mevzuat zaman içinde değişebildiğinden, güncel oran ve teşvik tutarlarının resmi kaynaklardan takip edilmesi faydalı olacaktır.
İŞKUR Engelli Kayıt Şartları Nelerdir?
İŞKUR’a engelli statüsünde kayıt yaptırabilmek için tüm vücut fonksiyon kaybının en az yüzde kırk olduğunu belgeleyen bir engelli sağlık kurulu raporunun sunulması gerekmektedir. Bu rapor, yetkili sağlık kuruluşlarından alınmakta ve engel durumunu resmi olarak ortaya koyan temel belge niteliği taşımaktadır. Kayıt için başvuruda bulunan kişinin çalışabilir durumda olması, yani sağlık kurulu raporunda çalışmasına engel bir durumun bulunmaması aranan bir diğer koşuldur. Başvurular, İŞKUR il müdürlükleri ya da hizmet merkezleri aracılığıyla yapılabildiği gibi e-Devlet üzerinden de gerçekleştirilebilmektedir. Kayıt sırasında kimlik bilgileri, iletişim bilgileri, öğrenim durumu, meslek bilgisi ve varsa iş deneyimi sisteme aktarılmaktadır. Kaydı tamamlanan engelli bireyler, İŞKUR’un iş arayan havuzuna dahil edilerek uygun iş ilanlarına yönlendirilmekte ve engellilere yönelik teşvikli istihdam süreçlerinde işverenlerle eşleştirilebilmektedir. Bu kayıt aynı zamanda hibe ve mesleki eğitim programlarına başvuru için de temel bir ön koşuldur.
Engelli Hibe Desteğine Nasıl Başvurulur?
Engelli Kendi İşini Kurma Hibe Desteği başvuruları, e-Devlet üzerinden İŞKUR hizmetleri aracılığıyla elektronik olarak yapılabilmektedir. Programa başvurabilmek için kişinin engelli sağlık kurulu raporuyla belgelenen en az yüzde kırk oranında tüm vücut fonksiyon kaybına sahip olması ve İŞKUR’a engelli statüsünde kayıtlı olması gerekmektedir. Başvuru sürecinde; kurulacak işe ilişkin proje planı, iş yeri adres bilgileri, maliyet kalemlerini gösteren detaylı bütçe ve mesleki yeterliliği ortaya koyan belgeler istenmektedir. Değerlendirme aşamasında proje; sürdürülebilirlik, ekonomik uygulanabilirlik ve engelli bireyin çalışma koşullarına uygunluk açısından incelenmektedir. Kabul edilen projelerde işletme giderleri, kuruluş masrafları ve makine ekipman alımı gibi kalemler için belirlenen limitler dahilinde hibe ödemesi yapılmaktadır. Destekli istihdam projeleri için ise bireysel başvuru değil, İŞKUR’a kayıtlı tüzel kişilerin başvurusu esas alınmaktadır. Başvuru dönemleri, hibe tutarları ve öncelikli gruplar zamanla değişebildiği için güncel duyuruların takip edilmesi yararlı olacaktır.
Engelli Çalıştırmanın İşverenlere Sağladığı Avantajlar
Engelli istihdamı, işverenler için hem sosyal sorumluluk hem de operasyonel açıdan çeşitli katkılar sunmaktadır. Aşağıda bu istihdam modelinin başlıca avantajları ve göz önünde bulundurulması gereken yönleri yer almaktadır.
Avantajları (Artıları)
- Sigorta primi işveren hissesinin bir bölümünün Hazine tarafından karşılanması sayesinde işgücü maliyetlerinde belirgin bir azalma sağlanmaktadır.
- Yasal yükümlülüğün yerine getirilmesiyle idari para cezalarının önüne geçilmekte, hukuki risk azaltılmaktadır.
- Kapsayıcı işveren imajı güçlenmekte, kurumsal itibar ve marka değeri olumlu yönde etkilenmektedir.
- Farklı bakış açılarına sahip çalışanların ekibe katılımı, iş yerinde çeşitlilik ve motivasyon artışına katkı sunmaktadır.
Dezavantajları (Eksileri)
- Çalışma ortamının erişilebilir hale getirilmesi için fiziksel düzenlemeler ve tek seferlik yatırım maliyetleri gerekebilmektedir.
- Uygun pozisyon ve nitelikte aday bulma süreci sektöre göre daha uzun sürebilmekte, işe alım süreçleri planlama gerektirmektedir.
- Mevzuattaki değişikliklerin ve teşvik oranlarındaki güncellemelerin sürekli takip edilmesi, ek bir idari yük oluşturabilmektedir.
Yasal Uyarı: Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Engelli istihdamı, teşvik oranları ve hibe programlarına ilişkin mevzuat zaman zaman değişebildiğinden, kendi durumuna özel bir karar almadan önce güncel mevzuatın ve bir uzman görüşünün dikkate alınması faydalı olacaktır.
